Þegar fjallað er umfjölbreytt námsmat er ekki nóg að hafa miserfiðar spurningar á skriflegu prófi, heldur þarf að hafa í huga ólíkar tegundir námsmats og námsmat sem nær yfir lengra tímabil en hefðbundin skrifleg próf eins og segir í Aðalnámsskrá grunnskóla. Það þýðir samt ekki að skriflegu prófin séu einskisverð og úrelt, en gæta verður þess að skrifleg próf mæla oft þekkingaratriði og eru háð aðstæðum og hugarfari nemandans þegar hann þreytir prófið.

Við getum skipt námsmati í tvo flokka (Smith: 2007):

• Námsmat sem sýnir árangur (Assessment of Learning) - samantekt (summative)
  • Mat sem sýnir niðurstöður prófa þar sem reiknað er út hversu mikið nemandinn kann
  • Mat sem sýnir það sem nemeandinn hefur gert (litið til baka)
  • Kemur yfirleitt í lok námstímabils
  • Lykilspurningar:
    • Hversu góður er ég í þessu?
    • Nær hún B á prófinu?
    • Kann hann sex-sinnum töfluna?
• Námsmat fyrir nám (Assessment for Learning) - mótandi (formative)
  • Snýst um að styðja við framfarir (horft fram á við)
  • Matið fer fram á meðan á námsferlinu stendur
  • Lykilspurningar:
    • Hvaða framförum hef ég náð?
    • Hvaða vandamál eru enn í gangi?
    • Hvaða aðstoð þarf nemandinn?

Með fjölbreyttu námsmati ætti að leggja áherslu á jafnvægi milli þessara flokka námsmats. Nemendur þurfa að vita hvar þeir standa í náminu og einnig að fá upplýsingar um framtíðina. Þeir þurfa að fá upplýsingar um hvernig þeirra vitneskja getur nýst þeim í eigin námi um ókomna framtíð.

Dæmi um fjölbreytt námsmati er leiðsagnarmat (Formative Assessment), frammistöðumat (Performance Assessment), sjálfsmat/jafningjamat og stöðugt alhliða námsmat (Authentic Assessment)

Leiðsagnarmat (Formative Assessment) er mat sem lagt er fyrir nemendur jafnt og þétt allt námsárið með það að markmiði að nota niðurstöðurnar til að bæta námsárangur og kennslu. Matið nýtist þannig bæði kennurum og nemendum, kennarinn getur notað niðurstöðurnar til að bæta og ígrunda eigin kennslu og gert sér þannig grein fyrir hvað beri að leggja meiri áherslu á í kennslunni. Nemandinn hefur einnig gagn af leiðsagnarmatinu til að gera sér grein fyrir stöðu sinni í náminu. Leiðsagnarmat er námsmat til að læra af og er skipulagt sem hluti af náminu. Þannig tekur nemandinn sjálfur þátt í eigin námi. Leiðsagnarmat getur verið skriflegt eða munnlegt og kennarinn gefur leiðandi umsögn sem nýtist nemendum við áframhaldandi nám.

Frammistöðumat (Performance Assessment) er það kallað þegar kennarinn metur hvernig nemandinn vinnur ákeðið verkefni. Áherslan er á að meta ferlið en ekki eingöngu afurðina. Þessi tegund námsmats er oft notuð í verklegum greinum. Þá er horft til þess hvernig nemandanum gengur að leysa verkefnið af hendi. Verkefnin eru oft raunveruleg viðfangsefni þar sem niðurstaðan eða lausnin getur verið ólík. Verkefnið getur verið einstaklings- eða hópverkefni. Þá er oft notast við einskonar gátlista eða eyðublöð þar sem fram koma þeir þættir sem lögð er áhersla á í verkefninu.

Sjálfsmat/jafningjamat (Self-assessment / peer-assessment) er námsmat sem nemendur og bekkjarfélagar taka þátt í. Það er árangursrík leið við námsmat að láta nemendur taka þátt í eigin námsmati og annarra. Það eykur skilning þeirra á námsmati og þeir verða meðvitaðri um tengsl námsins og námsmatsins. Þannir læra þeir að bera ábyrgð á eigin námi og að tengja námið við námsmatið. Námsmatið verður þá áhugaverðara og það hjálpar nemendum að þróa og endurbæta nám sitt. Það verður þannig hluti af náminu en ekki enn eitt prófið sem kennarinn leggur fyrir nemendur.

Stöðugt alhliða námsmat (Authentic Assessment) er það kallað þegar skólastarf er metið við raunverulegar aðstæður. Matið byggist á vinnu nemenda, þekkingu þeirra, skilningi og leikni. Það fer fram á lengri tíma en hefðbundin skrifleg próf og reynir á fleiri þætti.

Hugarkort
Að nota hugarkort er ein leið við námsmat. Þá er hægt að láta nemendur búa til hugarkort í upphafi og annað í lokin. Þegar byrjað er á nýju efni fá nemendur afhent autt blað þar sem þeir eiga að búa til hugarkort yfir ákveðið hugtak eða efni sem fjalla á um. Þeir eiga skrifa hugtakið á mitt blaðið og skrá niður allt sem þeir vita um efnið og hvernig það tengist aðalefninu (hugtakinu).
Eftir að kennarinn hefur farið yfir námsefnið þá gera nemendur annað hugtakakort um upphaflega efnið og þá er hægt að sjá hversu mikið nemandinn hefur lært, hvaða þekkingu hann hefur bætt við sig og hvernig hugsun hans hefur breyst á tímabilinu. Dæmi um hugarkort í námsmati.
Hægt er að nálgast ókeypis forrit, FreeMind, til að búa til hugarkort. Einnig er hægt að kaupa forrit eins og MindManager til að búa til hugarkort